Categorie archief: Tijdschrift

Woran glaubt der Mensch? – Der Spiegel 2013 nr 52

In dit hoofdartikel van ‘Der Spiegel’ wordt gesteld dat de mens van nature geneigd is tot bijgeloof en magisch denken. Hij heeft angst en ontzag voor hogere machten. En de reguliere kerken en moskeeën doen daar niet zo in mee. De rituelen daar raken de mensen ook niet zo, de meeste mensen ervaren de rituelen als abstract. Ik hoorde ooit een priester eens uitleggen waarom bepaalde onderdelen van de liturgie exact op deze wijze uitgevoerd moesten worden. Het was vooral ook belangrijk dat de mensen daardoor zouden begrijpen dat… Maar ze begrepen het niet en vonden de foute manier mooier. Veel rituelen zijn best mooi, maar meestal omdat het nu eenmaal zo gaat.
Ondanks het gegeven dat de kerken leeglopen, lijkt het basis volksgeloof niet echt te verminderen. Ook een niet kerkelijk mens moet toch eerst even slikken als iemand op straat hem vraagt om zijn ziel aan de duivel (waar hij niet in gelooft) te verkopen voor 50 euro. We zijn minder verlicht dan we denken, in ieder mens leeft nog iets van de oertijdangst. Deze magische wereld is niet aangetast door kerkelijke leringen. Die zijn te complex en hebben geen praktische toepassing. De kerk en haar schapen zijn vreemden voor elkaar!
Volgens ‘Der Spiegel’ is het oergeloof vrijwel niet door de kerken beïnvloed en bestaat er een sterke neiging tot ‘übersinnlich denken’. Er worden een aantal voorbeelden genoemd.
-90% van de mensen denkt te voelen dat iemand in hun nek staart.
-Een foto van je trouwring, of van opa en oma verscheur je niet zomaar
-Uit een onderzoek blijkt dat ook zg atheïsten er voor terugdeinzen om aktief en luid God te lasteren. Ook als ze het wel doen, is aan de elektrische huidweerstand meetbaar dat het niet helemaal lekker voelt.
Volgens ‘Der Spiegel’ zit het magisch denken ook in de angst voor genetische manipulatie, kleding van popsterren en de enorme prijzen die betaald worden voor originele kunstwerken [1].
Het dalende kerkbezoek heeft geen invloed op het geloof in wonderen (50% van de West Duitsers gelooft in wonderen, 38% in engelen en 52% gelooft dat er ‘iets goddelijks’ bestaat). Zowel in de Middeleeuwen als tegenwoordig is de kerkelijke leer te complex. De katholieke kerk heeft dan tenminste nog leuke dingen, zoals mooie kerken, rituele en processies, kluizenaars etc.
Er wordt een experiment besproken, uitgevoerd door ene Bruce Wood waarbij mensen werd gevraagd om foto’s van dierbaren te verscheuren (niet de originelen). Dat ging niet van harte (Voodoo / mana principe).
Verder was er een doosje waarover een bezwering werd uitgesproken nadat er een plastic pasje is was gelegd, daarna was het pasje ernstig beschadigd. En hoewel iedereen snapt dat het een truc is, waren de meeste studenten terughoudend met het inleggen van hun hand.
Het lijkt erop dat in dit soort experimenten geen duidelijk verschil bestaat tussen gelovigen en ongelovigen. Ook atheïsme is een vorm van religie die haar aanhangers overvraagd. Lees verder

Scientific American september 2018 – Humans

Dit nummer van de Scientific American gaat over ‘humans’. Belangrijk voor de ontwikkeling van het intellect en bewustzijn is het hebben van grote hersenen in verhouding tot het lichaam. In dat opzicht springt de mens er wel uit. En je moet de mogelijkheid hebben om dingen te kopiëren. Het liefst gecombineerd met de neiging om in groepen bij elkaar te zijn. Daar is geen gen voor. Iets dergelijks geldt ook voor de ontwikkeling van taal. Daar is ook niet een specifiek gen voor. Taal heeft ook alles te maken met het ontwikkelen en kopiëren van symbolen. Bijvoorbeeld chimpansee in het wild begrijpen niet wat je bedoelt met wijzen. Apen die opgroeien bij mensen wel.

Een erg interessant artikel was over de oorsprong van homo sapiens. Het klassieke idee,dat lang geleden een uniek groepje mensen ontstond en vervolgens op pad ging, lijkt niet op te gaan. Er bestonden vele menssoorten, waarvan de Neanderthalers en de Denisoviërs het bekendst zijn. Er trad vermenging op en dat heeft uiteindelijk weer bijgedragen aan de Homo Sapiens. De huidige Europeaan heeft 2-4% Neanderthal DNA, dat heeft geholpen bij de lichtere huid en daardoor de mogelijkheid om verder naar het noorden te kunnen trekken. Daarnaast was er een verbetering van het immuunsysteem. De Tibetanen hebben een deel Denisovisch DNA wat hen de mogelijkheid gaf om in een omgeving met een lager zuurstof gehalte te kunnen leven. Ook cultureel lijken de verschillende groepen elkaar te hebben beïnvloed.
Volgens de schrijver hebben we nog meer niet-Sapiens DNA, maar is daar nog geen passende mensensoort bij gevonden.

Oorlog is een uitvinding die vele duizenden jaren geleden gedaan is. Volgens de schrijver is het niet iets dat in de mens zit. Op de een of andere manier komt het betoog niet echt geloofwaardig over.

Humaans (Ferengi uitspraak) beïnvloeden de evolutie door o.a. stedenbouw. Pluiszaadjes in de stad ontwikkelen zich zo dat ze meer recht naar beneden zakken, duiven leren zich verbergen voor slechtvalken die grootschalig in steden nestelen en slakken krijgen een lichter gekleurd huis om minder warmte op te nemen.

De kans dat ergens in het universum nog andere vormen van intelligent leven bestaan is vrijwel nul. Het aantal toevalligheden dat heeft geleid tot het ontstaan van ons is namelijk ERG groot. De kans dat er nog ander leven bestaat in het universum is groot, maar niet voor intelligent leven met een technologische beschaving.

Scientific American – A Matter of Time

Dit nummer begint met enige fysische beschouwingen over tijd. Hoog speculatief en vooral beschouwend. Het is duidelijk dat men daar niet echt raad mee weet.

In het biomedische artikel  ‘Biological clocks’ staat een opmerking over de relatie tussen deficiënte bioklokken en o.a. ADHD, Parkinson, kanker en SAD. ADHD zou te maken kunnen hebben met frequente aandachts-spikes die de interne klok starten, zoiets. Bij Parkinson is er minder dopamine beschikbaar, zelfde verhaal, tijd wordt anders ervaren.
Het corpus striatum is één van die plaatsen in het brein waar duizenden neuronen convergeren naar naar 1 neuron.
Het 24-uursritme zit stevig verankerd in ons lichaam. Ook in celkweken is een circadiaan ritme aanwezig. De tijdvariatie is minimaal.
Hoewel licht niet nodig is voor dit ritme, is het wel nodig om de klok aan te passen aan de actuele situatie. De feitelijke klok zit gedeeltelijk in de Nucleus Supra Chiasmaticus, in ieder geval als het gaat om bloeddruk en lichaamstemperatuur.
De menstruatiecyclus heeft niets met de maanstand te maken, de overeenkomst zou toevallig zijn.
De relatie tussen geheugenverlies en tijd laat zich goed illustreren bij schade van de hippocampus en de temporale kwab. Hippocampus schade maakt de vorming van nieuwe herinneringen onmogelijk. De temporale kwab is essentieel bij het opslaan en oproepen van tijd gerelateerde herinneringen. Het lijkt er op dat tijd lijn geheugen en gebeurtenis geheugen twee verschillende dingen zijn.

Tenslotte nog enige artikelen over klokken en tijdmeting. Die heb ik overgeslagen.

Scientific American januari 2017

‘It from Qubits’. It staat voor ‘Interactie’ en Qubit betekent zoveel als de kleinste informatiehoeveelheid op kwantum niveau. De bedoeling is om kwantumwetenschap en  relativiteit dichter bij elkaar te brengen. IfQ gaat niet over wat die Qubits nou precies zijn, maar meer over hoe de interactie verloopt en wat het effect daarvan is. Het belangrijkste gegeven hierbij is ‘kwantum entanglement’. Het idee is gerelateerd aan een andere veronderstelling, nl dat twee zwarte gaten die ‘entangled’ zijn een ‘wormhole’ zouden kunnen maken. ‘Entanglement’ kan dus een structuur in het ruimte-tijd continuüm produceren. De klassieke entanglement gaat voornamelijk over de spin van de betrokken deeltjes, maar feitelijk zijn er natuurlijk veel meer eigenschappen betrokken. Deze interacties zouden het heelal maken wat het is en ook de zwaartekracht kunnen verklaren. Als voorbeeld wordt gegeven hoe moleculen in de lucht uiteindelijk ‘weer’ geven. Dat kun je niet verklaren uit de afzonderlijke deeltjes.

 

Verder: Vogels zijn een subgroep van dinosauriërs. In China zijn veel voorbeelden daarvan gevonden.

En:

Het belang van forensisch onderzoek bij dieren. Want mensen die dieren mishandelen, mishandelen vaak ook mensen.

En:

Lab made brains is zwaar overtrokken. Waar het om gaat is dat hersen weefsel gekweekt kan worden en daarbij ook een globaal overeenkomstige celstructuur bewaart. Heel nuttig om allerlei neurologische ziekten te bestuderen. De schrijvers stellen ons gerust: het is onmogelijk dat deze hersenweefsels iets van een bewustzijn zullen ontwikkelen.

Scientific American augustus 2018

Lang werd er geleerd dat het brein en het immuunsysteem niets met elkaar te maken hadden. Ik kon me dat niet voorstellen. In het natuurgeneeskundige circuit is men er al eeuwen van overtuigd dat het wèl het geval is. Maar, nu blijkt dat inderdaad het geval te zijn. Zo intensief zelfs dat het in dit artikel wordt neergezet als het 7e zintuig ( het  6e zintuig is de propriocepsis). Neuro-immunologie noemen ze dat nu. Het immuunsysteem is betrokken bij herstel na beschadiging van de hersenen. Andersom hebben de hersenen ook een soort monitorfunctie. Er blijken lymfevaten om en in de hersenen te liggen en ook via (langs) bloedvaten hebben witte bloedcellen de mogelijkheid om toch in het brein door te dringen. De schrijvers zien dit ook als een kans om medicijnen te ontwikkelen tegen allerlei neurologische  aandoeningen.

Dan een interessant artikel over ‘Dark Matter’. Allerlei experimenten en metingen hebben nog steeds geen overtuigend bewijs geleverd voor het bestaan van deze ‘donkere materie’. Na enig heen en weer geredeneer wordt de vraag gesteld of ons idee over zwaartekracht wel klopt. Diverse astronomische zaken zouden beter verklaard kunnen worden met een ‘aangepaste zwaartekracht’. Echter niet alles. De waarheid ligt dan mogelijk weer ergens in het midden. Interessant.

The Science of Diet & Exercise – Scientific American

Dit boekje bevat een aantal recente artikelen uit de ‘Scientific American’. Omdat het losse artikelen zijn, is de overlap redelijk groot. De punten die naar voren komen zijn:

    • Het basale calorie verbruik van een mens is redelijk stabiel, of je nou veel beweegt of niet. Daarmee is duidelijk dat bewegen een goede gewoonte is met veel gezondheidsvoordelen, maar weinig bijdraagt aan afvallen.
    • De inname van voedsel zorgt voor overgewicht.
    • De vertering van de ingenomen voeding is niet voor iedereen hetzelfde. Er is bestaat dus een familiaire aanleg.
    • De drang om te eten is meestal niet bepaald door honger, maar door alle dingen die daar omheen gebeuren.
    • Diëten zijn meestal (soms gaat het goed) rampzalig en eindigen in een gewichtstoename. Het is beter geleidelijk gewoonten te veranderen. Dat werkt beter met een langduriger resultaat.

Al met al geen schokkende dingen, maar nuttig om te lezen. Het meeste wisten we al. De vraag is hier wie ‘we’ zijn, want ik maak nog bijna dagelijks mee dat kinderen veel te dik zijn, de hele dag grazen, geen water lusten, geen groente lusten en het dus ook niet krijgen en zich hoofdzakelijk met lege calorieën voeden.

Biowetenschappen en Maatschappij: Rassenwaan

Ondertitel: ‘Het misbruik van de wetenschap in racisme’. De stichting Biowetenschappen en maatschappij geeft iedere 3 maanden een cahier uit over een onderwerp gerelateerd aan biowetenschappen en de maatschappelijke betekenis daarvan. Dit keer rassenwaan, racisme en de fabels daaromheen. Gesteld wordt dat de genetische verschillen tussen individuen groter zijn dan de verschillen tussen ‘rassen’. Denk concreet aan het verschil tussen een hoogblonde, blanke noord Europeaan en een donkere Afrikaan. De oorsprong van het begrip ‘ras’ wordt getraceerd. Dat is een nogal vaag begrip. Dat leidt onmiddellijk naar de vraag wat dan maakt dat allerlei groepen zich als groep beschouwen. De taal komt aan de orde. Een taal is een taal wanneer het een leger en een vloot heeft. Daar komt het feitelijk op neer. Het is een politiek instrument om onderscheid te maken tussen ‘wij’ en ‘zij’. Gronings is een dialect, maar als de Groningers zelfstandig zouden worden, dan was het ineens een taal. Er zijn veel voorbeelden hiervan. Taal is o.a. een politiek iets. Communicatie is ondergeschikt, anders hadden we allemaal wel Engels gesproken nu. Gewoonten, cultuur, genetica en epigenetica, alles komt voorbij. Ook Sinterklaas en Zwarte Piet en waar de pijn ligt. De juridische definitie van ‘ras’. Er wordt nog een stukje gewijd aan discriminatie van Bonobo’s. Genetische staan die net zo dichtbij de mens als chimpansees. Echter het gaat altijd over chimpansees en hun gedrag. Dat is nogal agressief en dat maakt het interessant, want mensen zijn dat ook. Er zijn echter vrijwel geen aanwijzingen dat men 12.000 jaren geleden massaal oorlog voerde. Waarom worden bonobo’s dan altijd afgeserveerd? Die zijn veel knuffeliger. We willen daar blijkbaar niet bij horen. Dat is dan een vorm van ‘specieïsme’?

De boekjes zijn te bestellen voor EU 7,50 per stuk, of gratis te downloaden als pdf: www.biomaatschappij.nl

Luther, der Rebell – Der Spiegel eBook

Dit is een thema uitgave van ‘Der Spiegel’ over Luther met een aantal bijdragen. Zijn geschiedenis wordt verteld, daarna de tijd waarin hij leefde. Het was een tijd waarin in de steden en universiteiten, maar ook in de politiek de middeleeuwen eigenlijk al voorbij waren. Maar 80% van de bevolking leefde op het platteland en werd uitgebuit door hun lokale heersers en de kerk. Het waren veelal lijfeigenen. De bisschoppen hadden veel politieke macht en als ze schulden hadden, dan mochten ze van de paus aflaten verkopen, als de helft van het geld maar naar de paus ging. Daar was veel protest tegen. Het is een misvatting dat alleen Luther daartegen in opstand kwam. In Luthers dagen waren er een aantal boerenopstanden, hij heeft daar enorm tegen geageerd. Teveel intellectueel en opgegroeid in een burgermilieu?
Ook joden konden niets goed doen. Zelfs in zijn laatste brief speelt hij het klaar om nog te sneren naar joden.
Omdat de kerk feitelijk alle macht had en Luther juist de kerkelijke leer aanviel, is zijn maatschappelijke invloed enorm geweest. Vergelijk het met een kar die op een helling staat. Hij heeft die van de rem gehaald en de kar ging aan de rol. Hij had daar nog maar weinig stuur over. Als hij kort na zijn aanvankelijke acties was overleden, zou het geen verschil hebben gemaakt.

Archeologen en historici hebben het leven van hem en zijn familie tot in detail uitgeplozen. Zijn grote ideeën kreeg hij op de latrine. Zijn ouders waren niet arm, zoals hij aanvankelijk vertelde. Integendeel, behoorlijk rijk. En dat van die blikseminslag lijkt ook niet te kloppen, hij was op de vlucht voor een gedwongen huwelijk. Zo zie je maar weer, niets is wat het lijkt, als je maar goed kijkt. Hij had echter wel last van een welhaast 9psycho analytische vorm van navelstaarderij. Hij had dan ook erg veel te biechten.
Het klooster van Wittenberg kreeg hij in privébezit. Archeologen vonden de afvalkuil en kregen daardoor een aardig beeld van het gezinsleven.. Ze leefden in weelde. Erwerden dure glazen gevonden en nog veel meer luxe. Veel schrijfgerei. In de loop van zijn leven werd zijn taalgebruik steeds ruwer. Fysiek ging hij sterk achteruit. Hij had jicht, nierstenen, angina pectoris en ernstig overgewicht.

Hij gebruikte samen met zijn vriend Cranach de nieuwe media. Namelijk de boekdrukkunst. Tot dan toe was dat niet een echt florissante bedrijfstak. Maar Luther begon te schrijven, al snel ook in het Duits. Cranach zorgde voor de plaatjes, ook een nieuw concept. Het boek werd eigenlijk opnieuw uitgevonden. Op deze wijze werd het drukken van boeken een winstgevende activiteit en Luther zeer bekend. Dat beschermde hem ook tegen acties van keizer en paus. Er kwamen ook vele ‘illegale’ kopieën van zijn werk. Hij werd er alleen maar bekender door.

Het protestantisme heeft de Duitse mentaliteit sterk beïnvloed. Hoewel steeds meer mensen zich niet meer christelijk noemen, zijn ze in hun doen en laten bijzonder protestants. Als voorbeeld worden de Grünen genoemd. En het geweldig scheiden van afval in Duitsland.
Protestanten lezen meer boeken dan katholieken. Opvallend veel schrijvers, dichters, politici zijn zoon of dochter van een dominee, een pfarrer. Enzovoort.

Bewaren

Scientific American november 2016

Opwarming, een verontrustende gedachte …

Doordat de aarde steeds warmer wordt, komen ziekten die tot voor kort alleen in zuidelijke streken voorkwamen, ook steeds verder noordelijk voor. En dat is niet het enige. Met het steeds dieper ontdooien van het permafrost komen ook steeds meer ziektekiemen vrij die bv 30.000 jaren of langer ingevroren waren. Denk aan antrax. Er kunnen ook andere, onbekende ziektekiemen vrijkomen.

 

 

New Scientist dec 2015: Themanummer ‘Het Brein’

Ik ga alles per hoofdstuk langs.

Allereerst een interview met Erik Scherder, hoogleraar Bewegingswetenschappen, ooit fysiotherapeut. Om goed cognitief te functioneren moet je bewegen. Een half uurtje en daarna 10 uren in de stoel, dat is echt te weinig. Er zijn voldoende goede onderzoeken die dit onderbouwen. En als je niet kunt bewegen door een verlamming of i.d. moet je alternatieven zoeken, die zijn er wel Muziek bijvoorbeeld.

Handleiding Brein

  1. Aandacht. Doe dingen met aandacht. Laat je niet afleiden door allerlei zaken. Soms kan het handig zijn om bv te studeren of te werken in een rumoerige omgeving (deed ik vroeger ook, voor mijn tentamens leren in het restaurant van Schiermonnikoog, werkte geweldig)!
  2. Werkgeheugen. Dat heb je dagelijks nodig bij het uitvoeren van verschillende taken. Het werkgeheugen is een concept, het is niet aan te wijzen ergens in je hersenen. Een goed functionerend werkgeheugen is belangrijker voor een Academische carrière dan IQ. Je kunt het trainen.
  3. Logisch en rationeel denken. Vraagt enige training. Er zijn wel argumenten om te denken dat met name de linker prefrontale cortex hier een rol speelt. Emotie is niet noodzakelijk tegenstrijdig met logisch denken, soms faciliteert het, denk aan zg ‘onderbuikgevoelens’,  die moet je zeker serieus nemen.
  4. Leren. Een vaag, algemeen stukje. Na het leren jezelf direct toetsen. En blijf bewegen, dat werkt het best.
  5. Kennis. Met name de temporale kwab speelt een rol bij het bewaren en hanteren van kennis. Men spreekt ook wel over het ‘Semantisch geheugen’. De feitjes en de weetjes, de betekenis van woorden en begrippen. Het is mogelijk dat het geheugen vol loopt. Als je oud bent en altijd veel gestudeerd hebt kan er op een moment niets meer bij. Deze stelling gaat mi uit van een bepaalde visie op geheugen. Ik geloof er niets van en dat is dan een functie van mijn rechter temporaalkwab. Mooi klaar mee!   🙂
  6. Creativiteit. Daarover is niet zoveel te melden. Er is een zekere mate van erfelijkheid. Je moet je brein in ieder geval vullen met voldoende gegevens en dan afwachten of er iets op-plopt. Dat is eigenlijk wel de kern. O ja, ben je een ochtendmens, dan komen de creatieve ideeën vooral ’s avonds.
  7. Intelligentie. Dat is helaas nogal erfelijk. Uit een ander artikel wil ik nog wel even toevoegen dat een hoog IQ niet automatisch een goede rationaliteit geeft. IQ moet je leren gebruiken. Je kunt met een hoof IQ de meest bizarre gedachten ondersteunen. Met het ouder worden neemt een bepaalde vorm van IQ toe, je ziet sneller patronen.
  8. Bioritmiek. Concentratie is des morgens niet het best. Creativiteit weer wel. Als ons brein onder de 37 graden komt, werkt het slechter. Dat is normaal in de vroege ochtend het geval.

Die intelligentie, voor wat het waard is, heeft te maken met aan de ene kant je kunnen concentreren op een taak, en aan de andere kant intuïtie.  Intuïtie maakt grote hoeveelheden kennis beschikbaar. Maar dan moet je je ook afvragen of die intuïtie klopt met de feiten. En er niet blind achteraan hollen.

Er wordt een globale anatomie van de hersenen beschreven. Daarvoor kun je terecht in een goed anatomieboek. Sla ik over.