Door en door verwend – Theodore Dalrymple

DoorendoorvewendKritiek op de sentimentele samenleving

Toen ik een ander boek van deze schrijver las, werd ik echt enthousiast. Het was ‘Leven aan de onderkant’. Het ging over arme mensen of mensen die zich daartoe rekenen. Ik herkende veel daarvan in mijn dagelijkse werk en dat maakte dat het boek ook wel enige toepasbaarheid kreeg. Dit boek is anders. Hij heeft zijn pen gericht op emotionaliteit. En ik moet zeggen, ook nu herken ik veel van mijn werkomgeving in zijn boek. Lieden die ‘love’ op de knokkels van hun hand tatoeëren, ‘geloof, hoop en liefde’ en dat soort zaken. Ook al bemoei je je totaal niet met je kinderen, toch hun naam als tatoeage.

Was het vroeger zo dat je emoties moest beheersen, nu moet je ermee te koop lopen. Het liefst voor de camera. Toen ik dit boek las, zag ik net premier Erdogan van Turkije voor de camera tranen plengen. Dat is normaal een stoere islamistische man. Maar nu heeft hij ook een emotionele kant en dat maak hem helemaal geweldig. Alle politici doen dat tegenwoordig. De slachtofferrol  trekt kiezers. Want als je slachtoffer bent, heb je recht op medeleven en hulp en compensatie. Het gaat zover dat emotie de rechtsgang gaat beïnvloeden. Christenen vallen een beetje buiten de boot, want die denken nog dat mensen van nature ook slecht zijn, terwijl iedereen toch weet dat de mens van nature goed is, maar alleen door de maatschappij tot slechtheid vervalt. Hij lardeert zijn betoog met diverse voorbeelden en verhalen en dat maakt het wel leesbaar. Tegelijk is het ook een warrig verhaal met stokpaardjes, geschreven door (ik gebruik zijn eigen taal) een ‘grumpy old man’.

Maar de kern van het verhaal, dat in toenemende mate emotie de norm van alles wordt, dat zag ik al gebeuren voor ik dit boek las, maar nu nog scherper.

Leven aan de onderkant – Theodore Dalrymple

De ondertitel luidt: `Het systeem dat de onderklasse in stand houdt’. De schrijver is o.a. psychiater in een gevangenis in Engeland. Hij vormt zich een mening over de maatschappelijke onderlaag en ook over de oorzaak. De intellectuele elite produceert allerlei theorieën over hoe dingen zouden moeten, bijvoorbeeld vrije seks. Dat zou de wereld verlossen van een boel frustraties. Het idee sijpelt (net als zoveel ideeën) ietwat vertekend naar beneden. Het gevolg maakt hij dagelijks mee. Ik ook. Alles wat Dalrymple schrijft herken ik, tot in detail. Ik kan alleen maar onderschrijven wat ik lees. Een kort citaat:

…In mijn stad, waar het bestaan min of meer verzekerd is, wat je ook doet, is dat niet zo. Maar daar heb je grote aantallen mensen die verstoken zijn van elke ambitie of belangstelling. Zij hebben niets to vrezen en niets te hopen en als ze al werken, hebben ze een baan die weinig stimulans biedt. Zonder een religieuze overtuiging om hun bestaan te bezielen met een transcendente betekenis, zijn ze niet in staat van binnenuit iets voor zichzelf to creëren.
Wat blijft hun dan over? Amusement en persoonlijke relaties. Door het amusement dat ze via televisie en films passief consumeren, leren ze een materieel overvloediger en betoverender manier van leven kennen, en dat voedt hun wrok. Een besef van hun eigen nietswaardigheid en mislukking voedt krachtige emoties – in het bijzonder jaloezie en het intense verlangen iemand anders te domineren of te bezitten om het gevoel to hebben dat ze tenminste een aspect van het leven beheersen. Het is een wereld waarin mannen vrouwen overheersen om hun ego’s op to blazen en waarin vrouwen kinderen willen `omdat ik dan iets voor mezelf heb’ of ‘omdat ik dan iemand heb van wie ik kan houden en die van mij zal houden’.
Persoonlijke relaties zijn in deze wereld zuiver instrumenteel; ze dienen de behoeften van het ogenblik. Ze zijn vluchtig en kaleidoscopisch, maar zeer intens. Mensen worden niet meer samengebonden door financiële, wettelijke, sociale of ethische verplichtingen. Het enige cement voor persoonlijke relaties is de behoefte en het verlangen van het ogenblik en niets is sterker, maar ook grilliger, dan begeertes die zijn losgemaakt van verplichtingen…

Volgens Dalrymple wordt de onderklasse vooral in stand gehouden door het waardenrelativisme waarvan de westerse wereld sinds de jaren zestig van de twintigste eeuw was doortrokken. Dat komt vooral tot uiting in het goedpraten van criminaliteit door die voor te stellen als een onontkoombaar gevolg van armoede of discriminatie, maar ook in het verdacht maken van prestatiedrang in het onderwijs. Aan de onderkant van de samenleving heeft dit geleid tot een slachtoffercultuur, die verhindert dat mensen hun lot in eigen handen nemen, met alle kwalijke gevolgen van dien.